Pakistan’ın Dijital Uçurumunu Kapatmak
Pakistan hızla büyüyen bir dijital nüfusa sahip olsa da ülke, endüstriyel otomasyon, araştırma yatırımları ve yapay zekâ geliştirme alanlarında geride kalıyor. Küresel teknolojideki büyük sıçramalara rağmen Pakistan’ın Bilgi Teknolojileri Anlaşması (ITA) gibi dijital ticaret anlaşmalarına katılımı hâlâ sınırlı ve bu durum ülkeyi önemli küresel teknoloji ağlarının dışında bırakıyor. Bu fark, gelişen küresel ekonomide rekabet etme kabiliyetini tehdit ediyor.
Küresel Otomasyon ve Yapay Zekâ Trendleri
Dünya, robotik ve yapay zekânın benzeri görülmemiş ölçüde benimsenmesine tanık oluyor. Yalnızca 2023 yılında dünya genelinde 553.000’den fazla endüstriyel robot kullanıma alındı; yapay zekâ yatırımlarının ise 2026 yılına kadar 300 milyar doları aşması bekleniyor. Bu teknolojileri entegre eden ülkeler üretkenliklerini ve rekabet güçlerini hızla artırıyor. Buna karşılık Pakistan’ın otomasyon altyapısı hâlâ sınırlı ve çoğunlukla seçili otomotiv ve tekstil tesisleriyle kısıtlı; uluslararası ölçütlerin oldukça gerisinde.
Pakistan’ın Teknolojik Konumu
Pakistan, Küresel İnovasyon Endeksi 2024’te 132 ülke arasında 88. sırada yer alıyor; Hindistan (40), Çin (12) ve İran (62) gibi bölgesel rakiplerinin gerisinde kalıyor. Endüstriyel robotik kullanımı yok denecek kadar az; kurulum sayısı birkaç yüz düzeyindeyken yapay zekâ geliştirme ekosisteminin değeri yaklaşık 100-120 milyon dolar seviyesinde ve Hindistan’ın 7,8 milyar dolarlık ekosisteminin yanında çok küçük kalıyor. Uyumlu bir strateji ve yatırım olmadan Pakistan, yüksek katma değerli ve teknoloji odaklı sektörlerde geride kalma riski taşıyor.
Mevcut Temeller ve Fırsatlar
Zorluklara rağmen Pakistan’ın üzerine inşa edebileceği güçlü temeller var. Her yıl 35.000’den fazla bilişim ve mühendislik mezunu iş gücüne katılırken serbest çalışanlar ve dijital profesyoneller ihracat geliri olarak 400 milyon doların üzerinde katkı sağlıyor. Robotik girişimlerinden endüstriyel otomasyon pilot projelerine kadar özel sektör girişimleri, kapasitenin mevcut olduğunu gösteriyor; eksik olan, geniş ölçekli destek ve koordinasyon.
Stratejik Öncelik 1: Ölçekli Endüstriyel Otomasyon
GSYİH’nin yaklaşık %12-13’ünü oluşturan imalat sektörü, düşük üretkenlik ve teknolojik açıklarla mücadele ediyor. Tekstil, gıda işleme, ilaç ve lojistik sektörlerinde robotik kullanımının hızlandırılması rekabet gücünü önemli ölçüde artırabilir. Otomasyon ekipmanlarına vergi indirimleri, düşük faizli finansman ve uluslararası ortaklıklar gibi devlet teşvikleri, modernleşmeyi ve ihracat artışını hızlandırabilir.
Stratejik Öncelik 2: Ar-Ge ve İnovasyonu Güçlendirmek
Pakistan’ın gayrisafi Ar-Ge harcamaları, küresel ölçütlerdeki %2-3 seviyesinin oldukça altında ve GSYİH’nin %0,3’ünden daha az. Üniversite laboratuvarlarına, uygulamalı yapay zekâ araştırma merkezlerine ve sanayi-akademi iş birliklerine yatırım yapılması büyük önem taşıyor. Kamu ve özel sektör tarafından ortaklaşa finanse edilen Ulusal Robotik Merkezlerinin kurulması, fikrî mülkiyet üretmeye, nitelikli profesyoneller yetiştirmeye ve Pakistan’ı robotik ile yapay zekâ inovasyonunda önemli bir aktör konumuna getirmeye yardımcı olabilir.
Stratejik Öncelik 3: Yetenek Gelişimi ve Düzenleme
Tek başına kısa kurslar yeterli değil. Üniversiteler robotik laboratuvarlarını, iş birliğine dayalı sektör eğitimlerini ve uzmanlaşmış yapay zekâ ile otomasyon müfredatlarını programlarına entegre etmeli. Bununla eş zamanlı olarak yapay zekâ etiği, siber güvenlik ve veri yönetişimine ilişkin açık düzenleyici çerçeveler, sektörlere yatırım yapma ve inovasyon geliştirme konusunda güven verecek; yeni teknolojilerin güvenli ve verimli biçimde uygulanmasını sağlayacaktır.
Politika Gereklilikleri ve Küresel Görünüm
Özel Yatırım Kolaylaştırma Konseyi (SIFC) ve önerilen Ulusal Yapay Zekâ Stratejisi gibi mevcut girişimler farkındalığa işaret ediyor; ancak ölçek ve koordinasyon bakımından yetersiz kalıyor. Yapay zekâ ve otomasyonun 2030 yılına kadar küresel ölçekte 15,7 trilyon dolar değer üretmesi bekleniyor. Pakistan için robotik teknolojileri imalata, yapay zekâyı hizmet sektörlerine entegre etmek artık isteğe bağlı değil; küresel pazarlarda varlığını sürdürmek için kritik önem taşıyor.
Sonuç: Eyleme Geçme Çağrısı
Robotik ve yapay zekâ devrimi, insanların yerini almakla değil, onlara küresel ölçekte rekabet edebilmeleri için araçlar sağlamakla ilgilidir. Pakistan başarılı olmak için genç nüfusa, yeteneğe ve stratejik konuma sahip. İhtiyacı olan şey kararlı yatırımlar, tutarlı politikalar ve uzun vadeli bir vizyon. Şimdi harekete geçmek, endüstriyel büyümeyi, yüksek katma değerli istihdam yaratılmasını ve dijital ekonomide rekabet avantajını güvence altına alacaktır. Harekete geçme zamanı hemen şimdi; dünya beklemiyor.
